براہوئی دانشور یا دانشخور ؟

Spread the love

نوشت : یوسف مینگل

وخت وخت دا ہیت ذہن ٹی بریک کہ آیا براہوئی ءِ ہم دانشورہرے؟ انتئے کہ باز جاگہ گڑاس خواجہ غاتے کن
دانشور نا لوز استعمال مننگے یا ہندن باز اِنگا پوسٹ آتیٹی دا لوز نا استعمال لس نوشتوک کن ہم کننگک۔ گڑا سوج دا ودیمریک کہ اَنت دا لوز نا استعمال ءِ ہر نوشتوک کن کننگ مریک؟یا نن ہرا بندغ ءِ دا لقب ءِ تننگ اَن اَنت گواچنی او دانا حقدار ہرے یا بیرہ دا اسہ فیشن ئس جوڑ مسونے کہ ہرا خواجہ چار کتاب نوشتہ کرے یا گڑاس مجلس آتا صدارت کرے ولدا  او دانشور مس۔

لوز دانشور نا تعلق دانش تون مننگ نا سوب آن دانا حقدار ہمو مریک ہرا علم دوست مریک، علم تون مہر و مابت تخک، ہمو بندغ ہرا انسانی علم ءِ خوانانے، پوہ مریک، او ہندا علم اَنا کمک ٹی راجی وئیل آتے مونا اتیک، داڑا نوشتہ کیک، راج ءِ شعور ایتک، مخلوق ءِ اونا عہد نا بابت او بروکا وخت نا سختی سوری تیان معلومدار کیک دا خاتران کہ راج نا ہر بندغ تینا زند و بود تون اختہ مننگ نا سوبان دا گڑاتے خواننگ او پوہ مننگ کپک بلکہ دا گڑاتے او تینا دانشور کن الیک۔راج آتیٹی دانشورآتا کچ باز کم مریک او ہندا منہ بندغ کلا راج نا فکری پرورش ءِ کرسہ کیرہ۔ سیاست مرے معیشت یا سائنسی علم آک دافتا شعور ءِ مخلوق ٹی تالان کننگ دانشور نا کاریم مریک داڑتون داخس علم مریک کہ او تینا عہد نا ویل آتے صفا او پاش خنک اودافتے مونا اتیک۔

اینو انسان دا لائخ مسونے کہ کلا انسانیت نا وئیل آتے ایسر کرسہ اسہ گچین او آسرات او زنداسینا بنیاد ئے تخنگ کیک دانا سوب علم ءِ ولے سوج دا ودی مریک کہ داخس علم نا مننگ نا باوجود انسان انتئے اینو داخس خوار و خراب ئے او دانا ورندی دُن تننگ مریک کہ انسان تینا آسراتی نا کسرتے تینٹ تورینے او علم ئے راج ٹی جاگہی مننگ نا موکل تتنے دا خاتران کہ دانا بننگ آن مست نا روایت آک پنرہ او انسان داخس روایت پسند ارے کہ او تینا روایت آتے بچیفنگ کن علم دشمنی کرینے دا ہیت تو پک ءِ کہ علم نا کسر توننگ مفک ولے ہاں دا مننگ کیک کہ دانا توننگ آن انسان نا وئیلاک پین ودسہ کارہ او پین بدحالی نا گواچی مریک۔
علم، انسان ئے اینو داخس لائخ کرے کہ اونا ہندا لائخیک ہر کنڈ او ہر جاگہ نظر بریرہ۔ علم تون انسان نا پبی سنگتی یونان آن شروع مریک ہراڑے اولیکو وار انسانی وئیل آتا ایسری ئے ڈغار نا زیہا پٹنگا یونانی دانشوراک ہمو علم آن دو ہرفیر ہراکہ دیوی دیوتا تون گنڈوک ئساو مخلوق نا عقیدہ جوڑ مسوسس۔
یونان ٹی فلسفہ نا بننگ آن مست انسان تینے او تینا ویل آتے جتا وڑ سوچاکہ او دافتیا یقین تخاکہ ولے دانش نا بننگ آن گڈ ہندا سوچنگ او پرکھنگ نا پیمانہ بدل مس وختس کہ انسانی علم تینے پاش کرے تو اولیکو وار ہندا وحشی ذہن تونبغاوت کرے ہراکہ انسان او کائنات نا بابت روایتی سوچ تخاکہ او داسا کائنات نا ہمو ویدن آک پاش مسور ہرافک مہالو خن تیان آن پین ’متھ‘ڈھکوک اسورگڑا معلوم مس کہ ہومر نا شاعری ٹی ہرا وڑٹ دنیا نا راستیک مونا اتنگانو دافک سوائےاچس افس۔
انسان ہراتم دا ڈغارا قدم تخا تو دنیا ہر کنڈا جنگل ئس تو اندا خاتران اونا اولیکا رہینگنگ نا ڈس آک جنگل او غارتیٹی
رسینگرہ۔ بشریات نا علم تخوکاک، انسان نا دا ڈغار آ بننگ نا عمرے ۵ لکھ سال پارہ اوتینا دا کل عمر ئے جنگل، مش او پاننگک برسہ برسہ ہشت نہہ ہزار سال مہالو شاری زندٹی بس۔ ”خل نا دور“غارتیٹی تدیفینے ہرادے انسان تہذیبی زندے دوئی کرسہ اولیکا وار ترقی و شونداری نا بنیادے تخا ولدا او ہراتم تینا ذات، او کائنات نا بابت پام کرے تو
ئے سجدہ ’دے‘علم و شعور نا کنڈا بس داکان مست تینا کل عمرے بیرہ ناسرپندی او ناپوہی ٹی گدریفیسوساندا خاتران جاگس کرینے او جاگس توبے ئے، جاگس خاخر او جاگس دیرے اندن پاننگ مریک کہ دنیا نا ہر بھلا طاقت ئے او سجدہ کرسہ بسونے او وختا چونکہ انسان تون کائنات ئے پوہ مننگ نا لائخی الو ہندا خاتران او دافتیکن تینے آن قصہ گڑانے۔ ہراتم کہ اندا انسان تہذیب آن واخب مریک، شار جوڑ کیک، تمدنی زندے تینائی کیک، زمینداری ئے رواج ایتک تو دافک اونا زندے آسرات کیرہ او اندا آسراتی نا سوبان تینا چپ و چاگڑد آ پام کننگ شروع کیک، عقل نا استعمال آن پد او امو مہالو نا اساطیری دنیا غان نمن مس ہرا عومر نا شاعری ٹ ُ ی سوگو کنگاسس۔
معلوم تاریخ ٹی دنیا نا اویکا تہذیب عراقے پاننگک دا تہذیب نا دریافت مننگ او دافتا نوشت آتے ڈی کوڈ کننگ آن پد سماہ تما کہ دا مخلوق تون کائنات نا بابت بھلو علمس مسونے۔ہندا مخلوق زمین آن الیس آسمان یعنی فلکیات نا علم آن ہم باز حد اسکان واقف مسونے داکان گڈ کہ مصری تہذیب دریافت مس تو اوفتون عراقی تہذیب آن ہم زیات علم ئس ہمو وخت آ ہم اوفتون امو چاہنداریک مسونو ہرانن تون اینو ہم افس ہندا خاتران فرعون نا وخت ٹی جوڑ مروکا اہرام آتیا داسکان کاٹم تمننگ اف کہ دافتے انسان امر جوڑ کرینے، مصریک داخس تہذیب یافتہ اسور کہ اولیکا وار دنیا ٹی بادشاہت نا نظام ءِ جوڑ کریر ولے مصری تا علم داخس مونی اِننگ کتؤ ہراتم علم نا ڈیوا یونانی تا دوٹی تما تو او دادے باز بڑزا دریراینودنیا اخس ترقی کرینے دا کل ہمو یونانی تا علم نا سوب ءِ ہرا دنیا ٹی تالان مرسہ دانا رنگ و دروشم ءِ بدل کرے۔ ہموانسان ہرا دا ڈغارآ دو خالی بس اینو اوڑتون ہرگڑا ہرے او تینا عقل و پام نا کمک ٹی کائنات ءِ ہم تسخیر کرسہ دانازیہا راج کننگے ہمو ڈغار ہراڑا کاٹم ئے ڈ ُ کنگ کن جگ ئس ہم الو اینو وڑ وڑنا محل و ماڑی تیٹی بیریفنگانے۔ ہمو انسانہرا بال کننگ نا بیرہ تصور کریکہ اینو بال ہم کننگے پاننگ مریک کہ اینو او امو مقام و مزل آ سرمسونے ہرانا وختسسوچنگ ہم کتؤکہ دا کل شونداری نا سوب ای ہمو یونان نا علم اس ہرا انسان نا اولیکا وار خن تے ملا۔ علم او فلسفہ نا ہراتمہم ہیت مریک تو ہیت ضرور یونان آ سرمریک۔ ہندا خاتران لوز فلسفہ ہم یونانی لوز اسے، ہرانا معنی دانشور او علم دوست
نائے، لس وڑٹی دانا مفہوم اسٹ مریک اگہ کس اے فلسفی پاس، دانشور پاس، یا علم دوست۔
انسان نا علم سنگتی قریبا ششمیکو صدی قبل مسیح پاننگک ہرادے اینو دو نیم ہزار سال مننگے علم نا دا سفر ہرا عراق آنشروع مریسہ مصر او یونان آن کلا دنیا ٹی تالان مس ہراڑے ہم دا سرمسونیامو جاگہ ئے خرن کرینے، آباد کرینے۔ یونانیتیان پد دا علم رومی تون بس ولدا بھلو وخت اسسکان دا پوپ و کلیسا نا ظلم نا شکار مس مخلوق خلیس آن دانا ہیت کننگے الا دادور 500عیسوی آن 1500اسکان قریبا ہزار سال مریک ہرادے کہ اینو یورپ ڈارک ایجز نا پنٹ چاہک۔ یورپ ٹی ڈارکایجز نا وختا دا علم عرب آتون بس، ہراتم مسلمان حاکم آک دنیا نا علم آتے عربی ٹی ترجمہ نا بنیادے تخار تو اموڑے اوفک
افلاطون، ارسطو او ایلو بازا یونانی او رومی عالم آتا کتاباتے ہم عربی ٹی ترجمہ کننگا او خواننگا۔ دا ہندا علم آتا کمال ئس کہمسلمان تون اولیکا سائنس دان یعقوب الکندی نا ظہور مس اوڑان پد داٹی بھلو شونداری ئس ہندا دور ٹی بس ولے بد بختی دا مس کہ پدان ہندا کل سائنسدان آتے اسٹ اسٹ آ اذیت تننگا او خلنگا اوکان گڈ انسانی علم نا کسرک داڑے بندمسور۔ مسلمانفلسفی تا دور ٹی فلسفہ او سائنس اخس ترقی کریر اوکان گڈ اندا علم اسہ وار ولدا یورپ نا دوٹی تما دا دور قریبا شانزدہمیکو صدی پاننگک ہراتم یورپ پوپ و کلیسا ئے شکست ترسہ ولدا ہندا علم نا کنڈا بس تواو وخت داٹی مسلمان فلسفی تا کاریمک ہم اوار تماسور ہندا علم ءِ یورپ مونا درے۔ ہمو علم ہراکہ اینو آن دو نیم ہزار سال مست تینا سفرے یونان آن بناءکرسہ داسہ مابعد جدیدیت یعنی پوسٹ ماڈرنزم نا پنٹ ننتون ساڑی اے ہراٹی اینو نا عہد نا ہر وئیل و مسئلہ نا بابت شرہمسونے او اونا حل پاننگانے اینو دھنو وئیل اس سلتنے ہرانا ایسری نا مابعد جدیدیت پاتنے ولے ہیت اموڑے بریک کہ دا علمءِ کس خوانتنے کس پوہ مفک، کس داڑسکان سرمننگ کپک اندا خاتران نن اینو ہم چندی وئیل آتا گواچی اخیردا تو عالمی او وئیل او نن ہیت ئے براہوئی دانشور آن بناء کرین تو لوز دانشور نا مکمل مفہوم ئے بیان کننگ نا ضرورتتما دا خاتران کہ براہوئی ٹی دانشور پاننگ او دانا ٹائٹل ءِ ہراسٹ آ خلنگ نا روایت داخس سوگو مسونے کہ ہر چُنکابھلا دانشور جوڑ کننگانے۔ گڑا سوج دا ودی مریک کہ براہوئی ٹی دا لقب ءِ ہراسٹے تننگانے انت او واقعی دانشور اسارے؟ واقعی او فلسفہ یونان، مسلم فلاسفی، جدید مغربی فلسفہ او اینو نا علم مابعد جدیدیت آن پوہ ئے؟ انت او ادب ءِ چاہک،تنقیدے پوہ مریک؟ تنقیدی تھیوری تے خوانانے؟ مارکس، ساختیات، پس ساختیات، او مابعد جدید تنقید آن بلدے؟ انت او سیاست،معیشت، تاریخ او راجی علوم آتیان واخبدارے؟ اینو نا سائنسی علم آتے اخس پوہ مریک؟ اگہ ہاں کس دا علم آتے خوانانے، علمدوستی کرینے، دانش تون اونا مرک و زند مسونے گڑا دانشور پاننگ نا حقدار مرو۔ اگہ نہ دافتے کس تپک، گڑا اودےدانشور پاننگ بیرہ گمراہی اسے۔
ہراتم ہم اسہ قوم اس دانشور ودی کننگ نا لائخ مس تو پوہ مر کہ او اسل بدحال مفک، لنگڑ مفک، ملاس مفک، خواری نازندے گدریفپک، تینا اگہ حالیت ئے ہرن تو دا گڑانا اندازہ جوانی ٹی مریک کہ نن تون دانشور اف ہرافتے کہ نندانشور تکنہ اسلٹ اوفک دانشخور اریر ہرافتا علمی و ادبی دنیا غا قوزہ گری نا سوب آن داسکان مخلوق نا زند بدل مننگکپک۔ امو مخلوق ہراڑتون قدرت نا ہر وسیلہ مرے ولدا ہم او لنگڑ او ملاس مرے او لنگڑ او ملاس مرے تو دانا مطلب دا مسکہ دادے دانشور اف، ہاں اگہ اریر تو او بیرہ پن ناؤ بلکہ اوتا کاریم سوائے علم دشمنی او تینا ذات نا طرہ ئے بڑزا کننگآن بیدس پین اچ اف۔

جواب لکھیں

آپ کا ای میل شائع نہیں کیا جائے گا۔نشانذدہ خانہ ضروری ہے *

*

error: Content is protected !!